این رقم برای نخستین بار توسط احمدآقا فروتن در احمدیه نوق از توابع شهرستان رفسنجان شناسایی شد

در حال حاضر یکی از بهترین ارقام پسته کشور به شمار می رود و

اخیرا مورد توجه بسیاری از باغداران واقع شده است.

ریخت شناسی

احمدآقایی جز ارقام کم تا متوسط رشد است

غالبیت انتهایی قوی و عادت رشد درخت گسترده می باشد

برگ ها در این رقم کوچک و حدودآ 60 درصد برگ ها سه برگچه ای هستند

شکل برگچه انتهایی تخم مرغی و بزگتر از برگ های جانبی است.

اندازه جوانه گ متوسط است شکل میوه بادامی و رنگ پوست آن سفید و زرد می باشد.(بیشتر بازار پسندی به دلیل مفید بودن رنگ پوست استخوانی آن است)

گلدهی و میوه دهی

این رقم از ارقام زود گل محسوب می شود و

گلدهی در این رقم در سالهای مختلف به طور متوسط از 4 فروردین شروع و تا 12 فروردین ادامه دارد

رشد مغز از 10 تیرماه شروع می شود و

میوه در اواسط شهریور قابل برداشت می باشند

تراکم پسته در خوشه متوسط و تقریبا در هر خوشه 18 دانه پسته در پایان فصل رشد قابل برداشت است

که از نظر تعداد دانه در خوشه در ردیف بهترین ارقام خراسان به شمار می آید.

به طور متوسط 14 درصد از میوه ها پوک بوده اند وزن یک دانه پسته تر 30 گرم پسته خشک 54 گرم مغز حاصل می شود و

بیش از 98 درصد میوه ها خندان بودند (شرافتی، جوانشاه و همکاران، 1389).

میوه در اواسط شهریور قابل برداشت می باشند

تراکم پسته در خوشه متوسط و تقریبا در هر خوشه 18 دانه پسته در پایان فصل رشد قابل برداشت است

که از نظر تعداد دانه در خوشه در ردیف بهترین ارقام به شمار می آید.

به طور متوسط 14 درصد از میوه ها پوک بوده اند وزن یک دانه پسته تر 30 گرم پسته خشک 54 گرم مغز حاصل می شود و

بیش از 98 درصد میوه ها خندان بودند (شرافتی، جوانشاه و همکاران، 1389).

مقدار پروتئین مغز بین 16-15 درصد و چربی آن 59-58 درصد است.

سال آوری در این رقم شدید است و چنانچه مدیریت در سال on ضعیف باشد سال off تقریبا روی درخت میوه وجود نخواهد داشت.

در شرایط شور (EC آب آبیاری= 8 دسی زیمنس برمتر) از هر درخت احمدآقایی در استانه باردهی (نه سال پس از پیوند) و در سال بار 7 کیلوگرم ودر هر هکتار 2800 کیلوگرم برداشت شده است.

نیازهای اکولوژیکی

اطلاعات زیادی در این مورد موجود نیست

اما در شرایط اقلیمی منطقه فیض آباد عملکرد مناسبی داشته است.

شایان ذکر  است در سال هایی که تنش دمایی در تابستان زیاد بود بخش ناچیزی از میوه دچار عارضه آفتاب سوختگی شده بودند

بنابراین اینگونه به نظر می رسد که نسبت به بسیاری از ارقام دیگر طیف گسترده تری از شرایط اقلیمی را تحمل می نماید.

عکس العمل به شوری

اگرچه در خراسان سطح زیر کشت آن پایین است

اماکاشت آن در شرایط اب و خاک با شوری کم و زیاد انجام شده است و

علائم خاص و برجسته ای از اثرات شوری روی درخت مشاهده نگردیده است

البته اظهار نظر قطعی در این مورد نیاز به مطالعه تخصصی بیشتر دارد.

اصول کاشت و پرورش

چون از نظر غذایی رقم پرتوقعی است

بنابراین باید سعی شود در خاک های حاصلخیز کاشته شود بهترین فاصله کاشت برای این رقم 6 متر بین ردیف و 4 متر روی ردیف است.

به دلیل ضعیف بودن درجه اتصال میوه به خوشه در زمان رسیدن کاشت آن در مناطقی که در شهریور احتمال وزش بادهای شدید وجود دارد توصیه نمی شود.

توجیه اقتصادی کاشت این رقم

در ارتباط با رقم احمدآقایی توجه به نکات زیر حائز اهمیت است.

1- باردهی خوب در سال بار از هر درخت 15 ساله به طور متوسط 20 کیلوپسته تر قابل برداشت است

با احتساب 400 درخت در هکتار عملکرد حدود 8 تن در هکتار دور از دسترس نیست.

2- سال آوری شدید

3- دارای قیمت بسیار منساب سفیدی پوست استخوانی و رنگ قرمز سطح مغز در قسمت خندانی میوه موجب گردیده است

که از بازار پسندی بالایی برخوردار باشد این رقم به همراه رقم اکبری همیشه بالاترین قیمت در بازار را داشته است.

این رقم که از ارقام معروف و تجاری کشور است

برای اولین بار توسط فردی به نام حاج علی شریفی در روستای دهنو از توابع رفسنجان شناسایی و انتخاب گردید.

بیشتر معروفیت این رقم به دلیل درشتی میوه آن است

در خراسان حدود 7000 هکتار کله قوچی کاشت شده است

عملکرد این رقم در بعضی مناطق همانند بخش های شمالی سبزوار رضایت بخش بوده است

اما در منطقه فیض آباد از ارقام ناسازگار شناخته شده و باغداران رضایت چندانی از آن ندارند.

ریخت شناسی

رقم کله قوچی از ارقام کم رشد است

عادت رشد آن گسترده است

برگ ها در این رقم کوچک و درصد بیشتری از برگ ها در این رقم پنج برگچه ای می باشد

شکل برگچه انتهایی تخم مرغی و نوکار است و اندازه آن بزرگتر از برگچه های جانبی است

میوه از نوع فندقی و درشت است

در سال های اول بعد از پیوند غالبیت انتهایی در آن شدید است و

در نتیجه رشد رویشی شاخه سال جاری ارتفاع درخت افزایش می یابد

اندازه جوانه گل بزرگ و دارای شاخه های قطور است.

گلدهی و میوه دهی

این رقم از زودگل ترین ارقام شناخته شده است.

تقریبا از اواخر اسفند جوانه های گل متورم می شود

گلدهی به طور متوسط از 7 فروردین اغاز و در 12 فروردین پایان می یابد.

رشد سریع مغز از دهه اول تیرماه شروع می شود برداشت ازاواخر شهریور امکان پذیر است.

یکی از دلایل اصلی توسعه این رقم در کشور درشتی میوه آن است

چنانکه وزن آن از سایر ارقام تجاری و شناخته شده بیشتر است

در این رقم به علت درشتی میوه ها به طور متوسط در هر خوشه تعداد 18 دانه وجود دارد وزن یک دانه پسته تر حدود 3.9 گرم و وزن یک دانه خشک آن نیز 1.45 گرم است.

انس در این رقم 20 است.

مغز نیز 56 درصد وزن خشک را تشکیل می دهد نسبت پوست سبز به وزن تر میوه حدود 40 درصد است

درصد پوک آن نیز در حدود 7 درصد است

درصد ناخندانی آن 87 درصد است

که از بسیاری از دیگر ارقام تجاری بیشتر است .

مقدار پروتئین مغز 20.2 درصد و درصد چربی 49.4 است

سال آوری در این رقم نسبتا پایین است.

در شرایط شور (EC اب آبیاری= 8 دسی زیمنس بر متر) از هر درخت برگ سیاه در آستانه باردهی (نه سال پس از پیوند) 3.5 کیلوگرم و در هر هکتار 1400 کیلوگرم برداشت شده است.

نیازهای اکولوژیکی

در بین ارقام مورد مطالعه کمترین نیاز سرمایی متعلق به این رقم است و

با حدود 600 ساعت تامین می گردد

در سال 1384 که سرمای دیررس بهاره از 17 تا 19 فرودین (8- درجه سانتیگراد) به بخش های وسیعی از درختان میوه کشور و به خصوص پسته استان خراسان خسارت وارد نمود

به درختان رقم کله قوچی که میوه آنها در مرحله ارزانی بود نیز خسارت سنگینی وارد شد

کاشت این رقم در مناطقی که احتمال وقوع سرمای بهاره زیاد است

با ریسک بالایی همراه است

در اثر سرما و یخبندان شدید زمستان 1386 (27- درجه سانتیگراد) تنه در درختان کله قوچی ترک برداشت

دردرجه حرارت های بالاتر از 43 درجه سانتیگراد احتمال آفتاب سوختگی میوه وجود دارد.

 عکس العمل به شوری

کله قوچی در بین ارقام معروف و تجاری کشور به شوری حساس است و

در اثر شوری های بالا برگ ها ریز شده و مبتلا به سوختگی حاشیه برگ می شود

زمانی که به عنوان پایه مورد استفاده قرار گیرد توانایی بالایی در جذب عناصرمس، آهن و منگنز نشان می دهد.

اصول کاشت و پرورش

همانطور که قبلا اشاره شد این رقم از رشد متوسطی برخوردار است

مناسبترین فاصله کاشت برای این رقم 6 متر بین ردیف و 4 متر روی ردیف است.

در مناطق با زمستان های نه چندان سرد قابل کشت است

در مناطقی که حداکثر درجه حرارت تابستان به حدود 40 درجه سانتیگراد برسد آفتاب سوختگی قابل توجه نخواهد بود و

درصد پوکی نیز در حد قابل قبولی خواهد بود

نظر به اینکه از ارقام خیلی زودگل است بنابراین باید نسبت درختان نر به ماده بیشتر از ارقام متوسط گل و حدود 1 به 20 در نظرگرفته شود.

توجیه اقتصادی کاشت این رقم

در ارتباط با رقم کله قوچی توجه به نکات زیر حائز اهمیت است.

الف- حساس به شوری

ب- باردهی کم

ج- حساس به پسیل

د- دارای قیمت مناسب

با توجه به موارد الف و ب و ج تا حد امکان باید از کاشت این رقم در بسیاری از مناطق خراسان جلوگیری شود.

پسته اکبری

توجیه اقتصادی کاشت پسته اکبری

این رقم که به نام عبداللهی نیز در منطقه رفسنجان شناخته می شود

در روستای کشکوئیه رفسنجان شناسایی و انتخاب شده و از ارقام تجاری و شناخته شده در سراسر کشور است.

رقم  اکبری به همراه ارقام اوحدی و کله قوچی بیشترین سطح زیر کشت را در کشور و همچنین استان کرمان دارد.

این رقم از ارقام غیربومی خراسان است و سابقه کشت آن در این استان بیشتر از بیست سال نیست.

به دلیل اینکه عملیات پیوند زنی این رقم با مشکلاتی همراه است

علیرغم پتانسیل مناسب برای کاشت و تولید محصول سطح زیر کشت گسترش قابل توجهی نداشته است.

ریخت شناسی

این رقم در گروه ارقام کم تا متوسط رشد قرار می گیرد

غالبیت انتهایی در آن ضعیف است و

به طور متوسط روی هر شاخه انتهایی 2 ساله ، 3 شاخه جانبی وجود دارد

عادت رشد درخت در این رقم نیمه عمومی تا آویز است و

ارتفاع آن در 20 سال پس از پیوند به حدود 2.5 متر می رسد

رنگ تنه سفید مایل به خاکستری است

بیشتر درصد برگ ها پنج برگچه ای است

اندازه برگچه انتهایی در آن بزرگتر از برگچه های جانبی و شکل آن تخم مرغی نوکدار است

سطح برگ این رقم زیاد می باشد و

بر این اساس در گروه ارقام با سطح برگ بالا قرار می گیرد

رنگ برگها سبز روشن است  به علت استحکام چوب و تراکم بالای شاخه ها در برابر وزش بادهای شدید مقاوم بوده و تنه و شاخه ها در برابر باد خمیده نمی شوند.

گلدهی و میوه دهی

این رقم دیرگل است و

تقریبا از سال سوم بعد از پیوند گلدهی آغاز می شود

گلدهی در این رقم در اکثر مناطق خراسان به طور متوسط از 21 فروردین آغاز و در 26 فروردین پایان می یابد.

معمولا از 20 تیرماه مغز شروع به رشد می کند و ازاواسط شهریور میوه رسدیه و قابل برداشت است.

در خراسان دو فنوتیپ اصلی از این رقم وجود دارد

که در یکی از آنها به هنگام رسیدن پوست سبز سفید کم رنگ و در دیگری رنگ پوست سبز قرمز کم رنگ است.

یکی از صفات این رقم آن است که در حین رشد میوه بخش زیادی از میوه های پوک آن خشک می شود  و ریزش می کند.

در زمان برداشت به طور متوسط در هر خوشه 21 میوه وجود دارد که نسبت به بسیاری از ارقام دیگر در سطح بالایی قرار می گیرد

در سال 1387 در اواخر فرودین به علت گرمای زیاد و مشکل گرده افشانی که برای این رقم اتفاق افتاد متوسط دانه در خوشه به عدد 12 کاهش یافت

وزن میوه تر در این رقم به طور متوسط 3.4 گرم و وزن یک دانه پسته خشک آن 1.4 گرم است

ضخامت پوست سبز در این رقم کم است

به گونه ای که از هر 100 گرم میوه 39 گرم آن وزن پوست سبز است.

تقریبا 8 درصد از میوه ها نیز پوک می باشد.

انس در این رقم 22 است و از 100 گرم پسته خشک، 55 گرم مغز حاصل می شود

شکل میوه تخم مرغی (بادامی) و بیش از 92 درصد آنها خندان است از آنجا که قیمت میوه این رقم بالاست در نتیجه تمام محصول برداشت شده به صورت خشکبار به فروش می رسد.

میزان پروتئین مغز 19.6 درصد و مقدار چربی آن 53.2 درصد است سال آوری در این رقم متوسط تا ضعیف است

در شرایط شور (EC اب آبیاری= 8 دسی زیمنس برمتر) از هر درخت برگ سیاه در آستانه باردهی (نه سال پس از پیوند) 5.5 کیلوگرم و در هر هکتار 2200 کیلوگرم برداشت شده است.

نیازهای اکولوژیکی

بیشترین نیاز سرمایی در بین ارقام مورد مطالعه متعلق به این رقم است

چنانکه نیاز سرمایی آن خدود 1200 ساعت تعیین شده است.

در طی سالهای 79 تا 87 که به دفعات سرمای دیرس بهاره در خراسان وجود داشته است

خسارتی به این رقم وارد نشده است زیرا سرمای بهاره معمولا از اول تا بیستم فروردین اتفاق افتاده در حالی که گلدهی این رقم از بیست و یکم فروردین به بعد شروع شده بود

این رقم اگرچه از سرمای دیررس بهاره در امان است

اما احتمال هم زمانی گلدهی این رقم و گرمای زودرس بهاره بسیار بالا است و

در نتیجه به علت کوتاه شدن دوره گرده افشانی موثر و کوتاه شدن عمر دانه های گرده درصد تشکیل میوه در این رقم به میزان زیادی کاهش می یابد

در مواردی که باغ نزدیک به کویر باشد وزش بادهای شدید همراه به گرد و خاک زیاد بخش قابل توجهی از گال ها را از بین می برد

بنابراین در زمستان هیی که سرمای کافی برای برطرف شدن حداقل نیاز سرمایی این رقم وجود نداشته باشد و

فروردین نیز با افزایش درجه حرارت همراه باشد

بخش زیادی از جوانه های گل به خصوص روی شاخه‌های قوی باز نخواهد شد

شاخه های قطورتر در این نیاز سرمایی بالایی دارند و

در سالهایی که فروردین زوتر از حد معمول گرم می شود

به سبب رشد سریع میوه در گل آذین های فوقانی شاخه و نیز در اثر پدیده غالبیت انتهایی جوانه های گل قسمت قاعده شاخه فرصت کافی برای شکوفایی ندارد و

یا به طور ناقص باز می شوند این مشکل عمدتا در این رقم و رقم دانشکندی که هر دو دیرگل هستند مشاهده شده است.

اصول کاشت و پرورش

چنانچه بیشتر اشاره شد این رقم دارای رشد متوسطی است

مناسب ترین فاصله کاشت برای این رقم 6 متر بین ردیف و 4 متر روی ردیف است.

نظر به اینکه پدیده گرم شدن تدریجی کره زمین یکی از عوامل مهم تغییر الگوی کشت است.

بنابراین توصیه مش ود این رقم در مناطقی که زمستان های سرد و سرمای کافی برای تامین نیاز سرمایی این رقم را دارد کاشت شود.

نکته ای که حائز اهمیت فراوان استاین که باید نسبت به انتخاب دختان نر دیرگل توجه داشت تا گرده افشانی این رقم با مشکل مواجه نگردد پیشنهاد می شود

در مقایسه با ارقام متوسط گل تعداد درختان نر به ماده بیشتر انتخاب شود تا در اواخر فروردین کمبود دانه گرده پیش نیاید.

رقم اکبر یاز بهترین ارقامی است که هرس فرم (تربیت) آن به دلخواه امکان پذیر می باشد و

بهترین فرم پرورش این درخت جامی یا مرکز باز است.

شاخه هایی که خوشه زیادی روی آنها قرار دارد قدرت رشد خود را در سال آینده از دست می دهند و

بنابراین باید تا محل انشعاب شاخه های حانبی هرس شود

تا موجب تحریک آنها گردد

به علت قوی بودن چوب در مقایسه با بیشتر ارقام اشت آن در مناطقی که بادخیز است.

با مشکلات کمتری مواجه خواهد شد.

البته چنانچه در اردیبهشت ماه وزش باید شدید باشد.

معمولا تعدادی از شاخه های فصل جاری قطع می شود و

این در حالی است که خوشه ها و میوه ها خسارتی نمی بیند

به علت خشبی بودن پوست در فصل پیوند و

بالا بودن درصد خطای پیوند در این رقم بسیاری از افرادی که پیوند انجام می دهند

تمایلی به پیوند این رقم ندارند تاکنون بارها در مناطق مختلف مشاهده شده است

که رقم مورد نظر باغدار رقم اکبری بوده

در حالی که پیوندکاران ارقام دیگر و به خصوص از رقم اوجدی که به راحتی می توان از آن پیوند تهیه کرد استفاده کرده اند.

یک صفت منفی این رقم که تاکنون در خراسان دیده شده است

حساسیت آن در برابر آفت پسیل است مساله ای که در اثر کم توجهی و

مدیریت نادرست موجب ریزش بخش زیادی از برگ ها به همراه جمعیت متوسطی از این آفت شده است

رقم اکبری در بررسی صفات رویشی ارقام پسته در ایستگاه تحقیقات پسته فیض آباد از ارقامی بود

که عارضه خشکیدگی حاشیه برگ در آن مشاهده گردید.

باید توجه داشت که از نظر نیازهای غذایی رقم اکبری پرتوقع است و بنابراین باید از کاشت آن در خاک های سبک که ارزش غذایی زیادی ندارد اجتناب شود.

عکس العمل به شوری

بر اساس نتایج بدست آمده از کاشت این رقم در شرایط متفاوت آب و خاک اثرات تنش شوری که بیشتر به صورت خشکیدگی حاشیه برگ و سرشاخه ها ظاهر می شود

کمتر دیده شده است

در یک پروژه تحقیقاتی که به مدت چها رسال در شرایط شوری آب ابیاری (EC-8dsm) رقم اکبری به همراه پنج رقم دیگر به عنوان پایه مورد استفاده قرار گرفت

نتایج نشان داد که در مقایسه با ارقام دیگر بیشترین مقدار عناصر غذایی فسفر، پتاسیم، کلسیم و منیزیم را جذب نموده و تنها در جذب عنصر مس پایین تر از ارقام مورد مطالعه قرار گرفت.

توجیه اقتصادی کاشت این رقم

در ارتباط با رقم پسته اکبری توجه به چند نکته حائز اهمیت است

الف- تحمل مناسب این رقم به شوری

ب- باردهی متوسط سالانه به خصوص در اراضی که با آب شور آبیاری می شوند.

ج- داشتن بالاترین قیمت

با توجه به قیمت بسیار مناسب این رقم و عملکرد متوسط 20 کیلو برای هر درخت 20 ساله، 8 تن پسته تر در هکتار احداث باغ هایی با رقم پسته اکبری و

با در نظر گرفتن مسائل تاثیرگذار در احداث باغ پسته توجیه اقتصادی دارد و توصیه می شود.

ارقام پسته را بر اساس شکل آنها به دو دسته کلی

بادامی و

فندقی

تقسیم می کنند.

ارقامی که نسبت طول به عرض آنها بیشتر از 1.5 باشد به نام بادامی و

ارقامی که نسبت طول به عرض آنها کمتر از 1.5 باشد به نام فندقی

شناخته می شوند.

به طور کلی نامگذاری ارقام پسته برگرفته از موارد زیر است:

1. نام منطقه ای که آن رقم برای اولین بار در آن جا شناسایی شده است مانند بادامی زرند، بادامی سفید فیض آباد و سفید پسته نوق
2. بر اساس رنگ پسته، مانند پسته قرمز فیض آباد و برگ سیاه
3. بر اساس شباهتی که به اعضا بدن انسان و حیوان دارد مانند کله قوچی، کله بزی و شستی
4. برگرفته از نام اشخاصی که آن رقم را شناسایی و یا اصلاح کرده اند مانند پسته اوحدی (مهدی اوحدی)، پسته اکبری (علی اکبری) احمدآقایی و رقم پسته جولی که به نام رئیس ایستگاه تحقیقاتی چیکو در کالیفرنیا نامگذاری شده است.
5. بر اساس شباهت به اشیا مانند پسته خنجری.

انواع پسته اآمریکا

انواع پسته ترکیه

مهمترین کشورهای پسته خیز عبارتند از

آمریکا،

ترکیه و

سوریه

که با ایران

مجموعا بیش از 80 درصد سطح زیر کشت پسته را به خود اختصاص داده اند

شایان ذکر است که

پسته در کشورهای افغانستان،

ترکمنستان،

ازبکستان،

شیلی،

ایتالیا،

اسپانیا،

یونان و …

نیز در سطح محدود کشت می شود.

کار تحقیقاتی و کشت پسته در آمریکا از سال 1929 از توده های بذری که از رفسنجان به آمریکا منتقل گردید آغاز شد

در اثر گرده افشانی آزاد درختانی پیدا شدند که به سبب برتری خصوصیات کیفی یکی از آنها در سال 1952 به نام پسته کرمان ثبت و به عنوان بهترین رقم ماده در پسته کاری آمریکا معرفی شد.

در این کشور رقم دگری به نام لاسن وجود دارد که بیشتر مورد توجه بازار مصرف اروپا قرار گرفته است.

در سال 1980 از هسته بذری که از منطقه پسته کاری دامغان به دانشکده دیویس در کالیفرنیا برده شد بود نهالی با تلقیح آزاد به دست آمد

که به افتخار رئیس ایستگاه تحقیقاتی چیکو به نام جولی نامگذاری شد

بر خلاف تنوع ارقام ماده پسته در کالیفرنیا صنعت پسته کاری در این منطقه فقط متکی به یک رقم نر به نام پیترز است.

کشور مهم دیگر در تولید پسته ترکیه است

اگرچه به سبب محدودیت شرایط اکولوژی کاشت پسته های متعلق به گونه P.vera فقط در مناطق محدودی از ترکیه امکان پذیر است

تقریبا تمام درختان پسته در این کشور به صورت دیم است و آبیاری نمی شوند.

در ترکیه هشت رقم بومی وجود دارد

که چهار رقم

کرمزی،

سیرت،

اوزون و

حَلبی

از اهمیت بیشتری برخوردار است

میزان چربی در سه واریته اول حدود 57 درصد و در رقم مرکزی حدود 59 درصد است

درصد پروتئین نیز در این سه واریته حدود 5/23 درصد و در رقم مرکزی 77/24 درصد است

پنج واریته اوحدی، واحدی، ممتاز، سفیدی و بیلگن غیربومی نیز در ترکیه کشت می شود

که سه واریته اول بومی ا یران هستند

به طور کلی در این کشور درصد چربی و پروتئین در ارقام غیربومی نسبت به ارقام بومی کمتر است.

متوسط عملکرد در ترکیه و در واریته های مختلف بسیار پایین است و

هر درخت به طور متوسط 16/1 کیلوگرم میوه خشک تولید می کند.

شایان ذکر است که در ترکیه بیشاز 45 میلیون درخت پسته وجود دارد.

در سوریه حدود 20 رقم پسته ماده کشت می شود

سه واریته

آشوری،

رد المی و

وایت بَتوری

حدود نودو پنج درصد از پسته های این کشور را به خود اختصاص داده اند

واریته آشوری حدود 85 درصد و واریته رد اولمی نزدیک به 5 درصد از پسته کاری این کشور را به خود اختصاص داده اند

واریته آشوری بسیار مناسب برای تازه خوری بوده و حدود 99 درصد از میوه های آن خندان می باشند

38 درصد از وزن تر میوه را پوست سبز و 5/7 درصد میوه ها پوک بودند وزن تر یک دانه پسته در این رقم 6/3 گرم و وزن خشک آن 4/1 گرم بود.

رقم و واریته

بذر در پسته حاصل گرده افشانی آزاد است

سه اصطلاح

رقم،

واریته و

ژنوتیپ

در بین باغداران و کارشناسان برای شناسایی پسته ها بسیار رواج دارد

دو اصطلاح رقم و واریته در تقسیم بندی باغبانی و گیاه شناسی اندکی با یکدیگر تفاوت دارد

هر خانواده با تیره گیاهی در تقسیم بندی گیاه شناسی (سستماتیک) دارای یک یا چند جنس است و

هر جنس نیز ممکن است دارای یک یا چند گونه باشد

گونه های گیاهی نیز ممکن است شامل یک یا چند زرگونه باشد.

برخی از گیاه شناسان زیرگونه را همان واریته می نامند و برخی آن را به عنوان گروهی با رتبه ای عالی تر از واریته اما پایین تر ازگونه به کار می برند.

از نظر باغبانی رقم یا کولتیوار همان واریته کشت شده است بنابراین از نظر کاربردی تفاوتی بین رقم وواریته وجود ندارد.

بذر در پسته حاصل گرده افشانی آزاد است و بنابراین هتروزیگوتی در آن بسیار بالا است

اگر نهال های بذری پیوند نشوند بعد از اینکه در یک دوره طولانی به باردهی رسیدند چه درخت نر باشند و

چه ماده از نظر ژنتیکی و مورفولوژیکی شباهی به والد مادری ندارند و یک ژنوتیپ جدید است

تعاریف ارقام و واریته فقط در مورد ارقام ماده صدق می کند

بر خلاف ارقام ماده که در آنها دو واریته و ژنوتیپ تقریبا شناخته شده است در مورد درختان نر (گرده دهنده) موشوع بسیار متفاوت است.

یکی از اشتباهات بسیاری از دست اندرکاران پسته این است

که درختان نر را با توجه به زمان گلدهی (دیرگل وزودگل و متوسط گل) به ارقام ماده ای که با آنها همزمانی گلدهی دارند نسبت می دهند

به عنوان مثال هر درخت نر دیرگل را در برخی از مناطق خراسان درخت نر اکبری می دانند

در حالی که می انیم حتی اگر بذر رقم اکبری کاشته شود و

نهال پذیری حاصل درخت نر باشد باز هم نمی توان آن را از نظر ژنتیکی مشابه والد مادری نامید.

در یک مطالعه انجام شده در ایستگاه تحقیقات پسته خراسان

از مجموع یکصد نهال بذری، 5/47 درصد ژنوتیپ ها نر و 5/52 درصدماده شدند.

بنابراین این تصور رایج که نهال های بذری و غیرپیوندی به طو کامل به ژنوتیپ های نر و گرده دهنده تبدیل می شوند بی اساس است.

بیشترین تنوع ژنتیکی پسته در ایران است

کلکسیون ارقام پسته رفسنجان (موسسه تحقیقات پسته) با 60 رقم ماده و 40 ژنوتیپ نر بزرگترین مجموعه است.

ذخایر ژنتیکی ارقام و گونه های گیاهی در هر کشوری یکی از منابع مهم توسعه آن کشور است

بر اساس مطالعات صورت گرفته به دلایل متعهد از جمله آتش سوری، سیل، تصرف و بهره برداری بی رویه از منابع طبیعی کاشت ارقا بر بازده و کنار گذاشتم ارقام کم بازده و … در مجموع موجب می شود که

به تدریج نسل برخی از ارقام و گونه های گیاهی از بین برود از چند دهه گذشته پروژه های ملی و بین المللی در سراسر دنیا به منظور حفظ منابع مهم ژنتیکی به اجرا درآمدهاست و

همه ساله هزینه های زیادی بابت تکمیل و نگهداری آنه صرف می شود.

از آنجا که پسته یک محصول بومی ایران، آسیای میانه، سوریه، ترکیه و افغانستان می باشد و

بر پایه مطالعات متعدد علمی بیشترین تنوع ژنتیکی پسته در ایران است

بنابراین شناسایی جمع آوری، حفظ و نگهداری آنها یکی از مهمترین برنامه ها و الویت های تحقیقاتی پسته بوده است و

بر این اساس در چند نقطه کشور از جمله کرمان، دامغان و خراسان (ایستگاه تحقیقات پسته فیض آباد) پروژه شناسایی انتقال و نگهداری ارقام و ژنوتیپ های پسته از حدود 3 دهه گذشته آغاز شده است.

در حال حاضر کلکسیون ارقام پسته رفسنجان (موسسه تحقیقات پسته)

با 60 رقم ماده و 40 ژنوتیپ نر بزرگترین مجموعه است.

برنامه ایجاد کلکسیون ایستگاه تحقیقت پسته فیض آباد از سال 1379 آغاز شد و

کار انتقال ارقام بومی و غیربومی از سراسر کشور تا سال 1382 به پایان رسید.

اکنون 17 رقم پسته به نام های:

پسته بادامی سفید فیض آباد،

پسته قرمز،

برگ سیاه،

دانشمندی،

پسته گرمه،

اکبری،

کله قوچی،

اوحدی،

فندقی،

احمدآقایی،

علم بادامی زرند،

فندقی 48،

شاه پسند،

عباسعلی،

خنجری و

ممتاز و

10 ژنوتیپ چدید در قالب طرح آماری بلوک های کامل تصادی پیوند زده شده است و

تاکنون در قالب پروژه های مختلف تحقیقاتی مطالعات متعددی در مورد آنها انجام شده است.

شایان ذکر است که علاوه بر ارقاع و ژنوتیپ ها چندین فتوتیپ متعلق به ارقام بادامی سفید فیض آیاد و پسته قرمز (ارقام بومی منطقه فیض آباد) در این کلکسیون وجود دارد

علاوه بر این

مجموعه با ارزشی از ژنوتیپ های نر (گرده دهنده)

شامل ژنوتیپ های

زودگل،

متوسط گل و

دیرگل و

سه گونه P.Palastinea, P. mutica, P.atlantica, P.Integrima در این کلکسیون نگهداری می شود.

بر اساس آخرین آمار منتشر شده از طرف سازمان خواربار و کشاورزی (FAO) در سال 2009 میلادی سطح زیرکشت بارور پسته در دنیا 660 هزار هکتار بوده است.

ایران با دارا بودن 450 هزار هکتار سطح زیر کشت حدود 72 درصد این سطح را به خود اختصاص داده است.

پس از ایران کشورهای آمریکا با 61 هزار هکتار ترکبه با 43 هزار هکتار، سوریه با 42 هزار هکتار و چین با 25 هزار هکتار سطح زیر کشت باغ های بارور پسته از دیگر کشورهای عمده پسته خیز دنیا محسوب می شوند.

حدود 97 درصد از سطح زیر کشت پسته در ایران در دوازده استان:

کرمان ، خراسان رضوی، یزد، سمنان، فارس، خراسان جنوبی، مرکزی، سیستان، قم، اصفهان، قزوین و تهران واقع شده است

اما مجموعآ در 21 استان کشور پسته کشت شده است.

بر طبق آمار منتشر شده حدود 50 هزار باغ پسته در خراسان رضوی وجود دارد

که به ترتیب در شهرستان های مهولات (فیض آباد) بردسکن، گناباد، خلیل آباد، نیشابور و سبزوار قرا ردارند.

بر اساس پژوهش های انجام شده مشخص شده است که

ارقام اوحدی،

فندقی،

کله قوچی،

اکبری، بادامی ،

پسته گرمه،

پسته قرمز،

احمدآقایی،

ممتاز و عباسعلی

از مهمترین و معروفترین ارقام موجو در باغ های پسته خراسان رضوی است.

بر اساس آمار منتشر شده توسط سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) در سال 2007 میلادی میزان تولید پسته در جهان 517 هزار تن بوده است و

ایران با تولید حدود 230 هزار تن (معادل 44 درصد) بالاترین میزان تولید پسته را در جهان دارا بوده است

پس از ایران کشورهای آمریکا با 108 هزار تن ترکیه با 73 هزار تن سوریه با 52 هزار تن، چیت با 38 هزار تن کشورهای مهم تولید کننده پسته بوده اند.

پسته از جمله گیاهانی است که تحمل بالایی به شوری و خشکی دارد

ایران قطب اصلی کاشت پسته در دنیا است

ایران با قرار گرفتن در کمربند خشک جهان از نزولات جوی کمی برخوردار است

مناطقی که بارش سالانه آنها کمتر از پانصد میلیمتر باشد جط مناطق بیابانی دسته بندی می شوند

بر این اساس تقریبا تمام فلات مرکزی ایران (که کانون پسته کاری کشور می باشد) در زمره مناطق بیابانی قرار می گیرند

پایین بودن میزان بارش و بالا بودن تخیر زیاد آب از خاک در مجموع موجب شده است

که کاشت گیاهان مقاوم به شوری و با نیاز آبی پایین در الویت برنامه های توسعه تحقیقاتی و کشاورزی کشور قرار دارد.

پسته از جمله گیاهانی است که تحمل بالایی به شوری و خشکی دارد و

در شرایطی که بسیاری از گیاهان زراعی و باغی قادر به رشد نیستند و

با عملکرد اقتصادی مناسبی ندارند می توانند به  خوبی رشد کند و

محصول مناسبی تولید نماید به همین دلیل پسته از دیرباز یکی از درختان مهم میوه در بخش های وسیعی از فلات مرکزی و منطاق حاشیه کویر بوده است.

به دلیل افزایش بی سابقه جمعیت نیاز به تامین آب سلام غذای کافی و تولید درآمد اقتصادی خانواده ها برداشت بی رویه از منابع آبهای زیرزمین در چند دهه گذشته روند افزایشی به خود گرفته و

نتیجه آن بالا رفتن املاح این آبها و پایین افتادن سطح ایستایی سفره هیا زیرزمینی بوده است و

به همین دلایل سطح زیرکشت باغ های پسته نیز با شتاب بیشتری نسبت به گذشته افزایش یافته است

به طوریکه هم اکنون از مرز نیم ملیون هکتار فراتر رفته است.

بر طبق بررسی های انجام شده ایران قطب اصلی کاشت پسته در دنیا است

وجود جنگل های پسته خودرو و دیم در شمال شرق کشور و تنوع بالای ارقام و ژئوتیپ های پسته دلیل بر این مدعاست

پسته از جمله گیاهانی است که به دلیل دو پایه بودن گره افشانی آزاد و تکثیر جنسی از تنوع ژنتیکی زیادی برخوردار است

تاکنون دهها رقم پسته خوراکی متعلق به گونه (Pistacia vera) در ایران شناسایی شده است

که تنها بخشی از آنها در سطح تجاری معرفی شده و کشت می شوند.

از آنجا که در بسیاری از موارد خصوصیات ژنتیکی هر رقم با رقم دیگر متفاوت است

بنابراین بایسته است که برای شرایط اقلیمی اب و خاک متفاوت و

همچنین برای ذائقه های گوناگون و اهداف مختلق تولید (تازه خوری، خشکبار و فرآورده های غذایی) ارقام و ژئوتیپ هایی را معرفی نمود

که ضمن پایین بودن هزینه تولید آنها از پتانسیل مناسبی برای مصرف نیز برخوردار باشند.

اولین ارقام نتیجه پرورش و اهلی شدن پسته خودرو بوده است

که توسط طبیعت صورت گرفته و از طریق گزینش انسان تکمیل شده است

همانطور که می دانیم راه تکثیر پسته استفاده از بذر (تکثیر جنسی) است و

چون گرده افشانی آزاد در پسته صورت می گیرد،

بنابراین تنوع ژنتیکی بسیار بالا است و اگر هر بذر کاشته شده پیوند نشود یک ژئوتیپ جدید پدید خواهد آمد و

از بین تعداد زیادی نهال بذری که به مرحله باردهی می رسند

بخش کوچکی از آنها از صفات و ویژگی های مطلوبی برای انتخاب برخوردار خواهد بود.